Kompetencje cyfrowe pracowników MŚP. Polska na tle Unii Europejskiej

Wnioski z powyższych badań płyną następujące wnioski.

• Poziom kompetencji cyfrowych polskich pracowników jest niższy niż pracowników w Unii Europejskiej.
• Polska w głównej mierze dysponuje siłą roboczą o podstawowych kompetencjach. Jedynie 18% posiada kompetencje ponadpodstawowe.
• Zatrudnieni Polacy przeważnie posiadają tylko podstawowe kompetencje w zakresie komunikacji, wyszukiwania informacji w Internecie, rozwiązywania problemów i wykorzystywania oprogramowania internetowego.
• Pracujący Polacy odstają jednak od pozostałych pracujących Europejczyków pod względem korzystania z podstawowych funkcji Internetu, takich jak poczta elektroniczna, bankowość internetowa, sieci społecznościowe czy używanie „chmury”.

Jeśli zatem polskie małe i średnie przedsiębiorstwa chcą utrzymać pozycję na rynku krajowym i międzynarodowym w kontekście wprowadzenia Jednolitego Rynku Cyfrowego, powinny zainwestować w szkolenia podnoszące kompetencje cyfrowe pracowników.

Do czego i w jakim stopniu pracownicy wykorzystują Internet?

Wykorzystywanie Internetu zalicza się do podstawowych kompetencji cyfrowych. Warto zatem przyjrzeć się, do czego i w jakim stopniu zatrudnieni w Polsce wykorzystują to powszechne dobro w porównaniu z pracownikami w Unii. Najbardziej popularne jest użycie Internetu do wysyłania i odbierania wiadomości e-mail – tę umiejętność posiada 66% pracowników. Wynik w Unii Europejskiej jest jednak zdecydowanie lepszy – z e-maili korzysta 83% zatrudnionych. Duży udział osób zatrudnionych korzysta również z bankowości internetowej, sieci społecznych i zawodowych oraz społecznościowych. Jednak cały czas występuje duża różnica między Polską a pozostałymi krajami UE (24% mniej Polaków korzysta z bankowości internetowej i 15% mniej z sieci). Ciekawym faktem jest, że odsetek osób zatrudnionych korzystających z Internetu w celu telefonowania i nawiązywania połączeń wideo jest podobny jak w UE15 (Polska 30%, a UE15 – 33%), a najwyższy w NMS12 – 43%.

Dwukrotnie rzadziej niż zatrudnieni w pozostałych krajach Unii Europejskiej polscy pracownicy korzystają z tzw. „chmury” i trzykrotnie rzadziej przesyłają stworzone przez siebie treści (Polska – 16% i 12%, pozostałe kraje UE – 33% i 36%). Polscy zatrudnieni, podobnie jak pracownicy Unii Europejskiej, bardzo rzadko wykorzystują Internet do publikowania postów i opinii dotyczących zagadnień społecznych i politycznych. Mało popularne wśród zatrudnionych zarówno w Polsce, jak i w krajach UE są również platformy stworzone z myślą o pracownikach do tworzenia profili i zamieszczania innych treści typu LinkedIn. W UE15 20% korzysta z tej usługi, natomiast w Polsce zaledwie co piętnasty zatrudniony.

Jaki jest poziom kompetencji cyfrowych pracowników MŚP?

Aby pokazać[nbsp]poziom kompetencji cyfrowych polskich pracowników na tle Unii Europejskiej, dane pochodzące z bazy danych Eurostatu zostały podzielone na 3 kategorie: UE15 (tzw. „stara Unia”, czyli kraje, które przystąpiły do Unii Europejskiej przed 2004 r.), NMS12 (z ang. New Member States – kraje, które przystępowały do Unii od 2004 r. –
z wykluczeniem Polski) oraz Polska.

W porównaniu do pracowników z innych krajów UE wśród polskich pracowników przeważają osoby posiadające niskie lub podstawowe kompetencje cyfrowe. Co trzeci polski zatrudniony posiada niskie ogólne kompetencje cyfrowe, podczas gdy w UE jest to co piąta osoba. Polscy pracownicy znacznie rzadziej niż pracownicy UE15 mogą się wykazać ponadpodstawowymi kompetencjami cyfrowymi (18% do 38%).

Kolejny wykres przedstawia analizę danych o ponadpodstawowych kompetencjach cyfrowych w każdej z omówionych kategorii. Pod względem posiadania podstawowych kompetencji komunikacyjnych polscy pracownicy nie odbiegają od poziomu reprezentowanego przez pracowników z pozostałych krajów Unii (24% do 21%). Znacznie rzadziej polscy pracownicy mogą się natomiast wykazać ponadpodstawowymi kompetencjami komunikacyjnymi.

W Polsce niecała połowa zatrudnionych ma ponadpodstawowe kompetencje komunikacyjne, podczas gdy w NMS12 jest to 63%, a w UE15 67%.

Aż dwa razy więcej zatrudnionych w Polsce niż w Unii Europejskiej ma wciąż podstawowe kompetencje wyszukiwania informacji w Internecie (15% do 8%). W Unii znacznie przeważa grupa pracowników z ponadpodstawowymi kompetencjami informacyjnymi (80%), podczas gdy w Polsce jest to tylko nieco ponad połowa. Ciekawostką jest bardzo mały procent zatrudnionych w całej Unii Europejskiej, którzy użyli Internetu do ukończenia kursów internetowych (8%), pomimo że 39% zatrudnionych w UE15, 34% w NSM12 i 20% w Polsce szukało informacji na temat kształcenia, szkoleń i ofert kursów.

W Polsce liczba zatrudnionych z podstawowymi kompetencjami rozwiązywania problemów jest identyczna jak w NMS12 i wynosi 23% oraz niewiele odstaje od UE15, w której jest to 18%. Jednak poziom polskich pracowników znacznie odbiega zarówno od pracowników w „starej Unii”, jak i NMS12 w grupie osób z wyższymi niż podstawowe kompetencjami rozwiazywania problemów. W UE15 jest to 67%, w NMS12 udział wynosi 53%, a w Polsce – 46%.

I znów w kategorii podstawowych kompetencji w zakresie wykorzystywania programów Polska jest na podobnym poziomie co pracownicy w całej Unii Europejskiej, a istotne różnice pojawiają się w gronie pracowników posiadających ponadpodstawowe kompetencje. W Polsce jest to jedynie 26% zatrudnionych, natomiast w UE15 dwa razy więcej. W NMS12 trzech na siedmiu zatrudnionych ma wyższe niż podstawowe kompetencje w zakresie wykorzystywania programów.

Co to są kompetencje cyfrowe?

Kompetencje cyfrowe to podstawowe umiejętności pozwalające na komunikowanie, pozyskiwanie informacji oraz tworzenie treści w środowisku cyfrowym. Do bardziej zaawansowanych kompetencji cyfrowych, cenionych wśród pracodawców, należą kompetencje odnoszące się m.in. do specyficznych zastosowań ICT (z ang. Information and Communication Technologies – technologie informacyjno-komunikacyjne) w różnych obszarach działalności pracowniczej i biznesowej np. zarządzanie finansami, kontaktami z klientem i procesami logistycznymi, komunikacja w zespołach, kontakty z instytucjami publicznymi.

Dane dotyczące kompetencji cyfrowych, podchodzące z ogólnodostępnej bazy danych Eurostatu, są podzielone na cztery kategorie:

• komunikacja,
• informacja,
• rozwiązywanie problemów,
• kompetencje w zakresie wykorzystania programów.

Do komunikacyjnych kompetencji cyfrowych należy: zdolność do porozumiewania się w środowiskach cyfrowych, działanie za pośrednictwem narzędzi internetowych, współpraca przy pomocy narzędzi cyfrowych, interakcja i uczestniczenie w społecznościach i sieciach oraz świadomość międzykulturowa.

Kompetencje komunikacyjne to m.in.:

• wysyłanie/odbieranie e-mail,
• udział w sieciach społecznościowych,
• telefonowanie/połączenia wideo przez Internet.

Podstawowe kompetencje komunikacyjne posiada osobą, która potrafi wykonać tylko jedną z ww. działań natomiast zdolność do wykonania więcej niż jednego działania z listy to ponadpodstawowe kompetencje komunikacyjne.[nbsp]

Wśród pracowników posiadających informacyjne kompetencje cyfrowe znajdują się osoby wykazujące zdolność do: znalezienia odpowiednich informacji w Internecie, a także ich identyfikowania, lokalizowania, pobierania, przechowywania, organizowania i analizowania.

Do kompetencji cyfrowych informacyjnych zalicza się:

• kopiowanie lub przenoszenie plików lub folderów,
• zapisywanie plików w przestrzeni internetowej tzw. „chmury”,
• uzyskiwanie informacji ze stron internetowych władz publicznych,
• wyszukiwanie informacji o towarach lub usługach,
• poszukiwanie informacji związanych ze zdrowiem.

Do kompetencji rozwiązywania problemów należą: zdolność do zarządzania plikami, umiejętność zmieniania ustawień oprogramowania i korzystanie z usług online.

Podstawowy poziom kompetencji rozwiązywania problemów posiadają osoby wykonujące jedno lub więcej zadań tylko z grupy A lub tylko z grupy B. Do ponadpodstawowych kompetencji rozwiązywania problemów zalicza się umiejętność wykonywania przynajmniej jednego zadania zarówno z grupy A, jak i grupy B.

Grupa A – Rozwiązywanie problemów

• przenoszenie plików pomiędzy komputerami lub innymi urządzeniami,
• instalacja oprogramowania i aplikacji,
• zmiana ustawienia oprogramowania, w tym systemu operacyjnego lub programów bezpieczeństwa.

Grupa B – Znajomość usług internetowych

• zakupy online,
• sprzedaż online,
• wykorzystanie zasobów nauki online,
• bankowość internetowa.

Kompetencje cyfrowe w zakresie wykorzystania programów obejmują zdolność do korzystania z edytorów tekstu, arkuszy kalkulacyjnych i programów do edycji multimediów, tworzenia i edytowania nowej zawartości; łączenia i ponownego wyszukania dotychczasowej wiedzy i treści; zajmowanie się i stosowanie prawa własności intelektualnej i licencji.

Grupa A – Podstawowe kompetencje w zakresie wykorzystywania programów:

• używanie oprogramowania do przetwarzania treści,
• używanie oprogramowania arkuszy kalkulacyjnych,
• używanie oprogramowania do edycji zdjęć, wideo lub plików audio.

Grupa B – Ponadpodstawowe kompetencje w zakresie wykorzystywania programów

• tworzenie prezentacji lub dokumentów tekstowych, zdjęć, tabel i wykresów,
• używanie zaawansowanych funkcji arkusza kalkulacyjnego do porządkowania i analizowania danych,
• napisanie kodu w języku programowania.

Poziom ogólnych kompetencji cyfrowych zależy od umiejętności wykonywania zadań w wymienionych kategoriach. Niskie ogólne kompetencje cyfrowe posiadają użytkownicy, którzy potrafią wykonać czynności jedynie z jednej kategorii kompetencji cyfrowych. Podstawowe ogólne kompetencje cyfrowe odnoszą się do zdolności wykonania co najmniej jednego zadania w każdej kategorii. Do grona osób posiadających więcej niż podstawowe ogólne kompetencje cyfrowe zaliczymy pracowników zdolnych do wykonywania większości zadań z każdej kategorii.

Upowszechnienie technologii cyfrowych prowadzi do zmian w strukturze popytu na pracowników – przedsiębiorstwa szukają pracowników dysponujących kompetencjami cyfrowymi. Coraz trudniej wymienić zawód, który nie wymaga posiadania ich przez pracownika. Naturalnym wymogiem w czasie rekrutacji jest umiejętność obsługi komputera, wyszukiwania informacji w Internecie czy znajomość mediów społecznościowych. Rosnąca cyfryzacja gospodarki i powstanie Jednolitego Rynku Cyfrowego oznacza, że polskie przedsiębiorstwa będą musiały intensywniej wykorzystywać technologie cyfrowe w swojej działalności, żeby utrzymać pozycję na rynku wewnętrznym i zwiększyć obecność na rynkach międzynarodowych. Właśnie dlatego zatrudnianie pracowników dysponujących kompetencjami cyfrowymi jest koniecznością.

 

Anna Majos

młodszy analityk DELab UW

 

Artykuł pochodzi z[nbsp]Biuletynu Euro Info Styczeń 2017.

[1] Artykuł oparty na publikacji: Majos A., Włoch R. (2015). Bezrobotni w świecie cyfrowych technologii. Raport DELab UW, Warszawa oraz Śledziewska K., Włoch R. (2015). Kompetencje cyfrowe polskich małych i średnich przedsiębiorstw. Raport DELab UW, Warszawa.